فهرست :

شرح

1- ساعت انجام معامله

2- نحوه انجام معامله

· افتتاح حساب يا دريافت كد معاملاتي

· تكميل فرم سفارش خريد با فروش

· ورود سفارش به سامانه معاملاتي

· انجام معامله

· تسويه معاملات

3- سازو كار معاملات

· دامنه نوسان روزانه

· تابلوها و انواع اوراق بهادار

4- تسويه پاياپاي

5- كارمزدها

· كارمزد بورس

· كارمزد سازمان

· كارمزد شركت سپرده گذاري

· ماليات نقل و انتقال

1- ساعت انجام معامله :

معاملات اوراق بهادار در بورس تهران از شنبه تا چهارشنبه هر هفته به جز روزهای تعطیل عمومی، از ساعت 9 تا 12.30 و در یک نشست معاملاتی و از طریق تالارهای معاملات انجام می شود. معاملات اوراق بهادار فقط از طریق سامانه معاملات بورس که یک سیستم کاملا مکانیزه است، قابل انجام است و داراندگان اوراق بهادار نمی توانند خارج از سامانه معاملاتی اقدام به خرید و فروش اوراق بهادار کنند و معاملات باید به لزوم از طریق کارگزاران و طی نشست معاملاتی انجام شود.

در حال حاضر علاوه بر تالار حافظ و سعدی که تالارهای اصلی معاملات هستند، تالارهای دیگری توسط بورس یا شرکتهای کارگزاری در شهرهای دیگر دایر شدهاند که سهامداران می توانند با مراجعه به آنان از تسهیلات مستقر در این تالارها از جمله سیستمهای نمایشگر قیمت و سفارشها، بروشورهای اطلاعرسانی و دورههای آموزشی پیشبینی شده استفاده کنند.

یاداوری می شود که خرید و فروش اوراق بهادار مستلزم حضور سهامداران در تالارها نیست و سهامداران میتوانند از طریق مراجعه به دفاتر شرکتهای کارگزاری برای خرید و فروش اوراق بهادار اقدام کنند.

2- نحوه انجام معامله :

انجام معاملات در بورس اوراق بهادار تهران از طریق کارگزاران انجام میشود. این کارگزاران که در انجام معاملات نقش نماینده خریدار و یا فروشنده را ایفا میکنند، دارای مجوز کارگزاری از سازمان و عضو بورس هستند. همه کارگزاران موظف به انجام وظایف خود در چارچوب قوانین و مقررات موجود هستند و سرمایهگذار میتواند برای معاملات اوراق بهادار کارگزار خود را با توجه به معیارهایی از قبیل انجام به موقع سفارش، دادوستد سهام با مناسبترین قیمت و نحوه ارائه خدمات جانبی انتخاب نماید.

· افتتاح حساب يا دريافت کد معاملاتی :

از آنجا که دادوستد اوراق بهادار با استفاده از سیستم رایانهای و براساس کد خریدار و فروشنده انجام میشود، لازم است همه خریداران و فروشندگان دارای کد منحصر به خود باشند تا کارگزار بتواند براساس آن به خرید و فروش اوراق بهادار بپردازد. کد معاملاتی، شناسهای 8 کاراکتری است که براساس مشخصات و اطلاعات فردی سرمایهگذار – از جمله کد ملی وی – و به صورت ترکیبی از حرف و عدد تعیین میشود. این کد در واقع از سه حرف اول نام خانوادگی و یک عدد تصادفی، تشکیل شده است. کد معاملاتی سرمایهگذار منحصر به فرد است و هر سرمایهگذار یک کد معاملاتی دارد. دریافت کد معاملاتی از طریق کارگزار و با ارائه مدارک شناسایی( کپی شناسنامه و شماره ملی) و فقط برای یکبار انجام میشود.

· تکميل فرم سفارش خريد يا فروش :

در این فرم اطلاعات مورد نیاز اعم از مشخصات شرکت کارگزاری، مشخصات سرمایهگذار، نام، تعداد و قیمت اوراق بهادار، چگونگی پرداخت یا دریافت وجه قید میشود. تعیین قیمت اوراق بهادار با مشتری است و مشتری میتواند تقاضای خرید یا فروش اوراق بهادار را در قیمت مشخصی تقاضا کند یا اینکه تعین قیمت را به کارگزار و شرایط بازار واگذار کند.

· ورود سفارش به سامانه معاملاتی :

پس از دریافت سفارش خرید یا فروش، کارگزار سفارشهای دریافتی را با حفظ نوبت وارد سامانه معاملات میکند. اولویتبندی درخواستها در صف تقاضای خرید(فروش) سهام ابتدا براساس قیمتهای پیشنهادی خرید(فروش) صورت میگیرد و از بالاترین(پایینترین) تا پایینترین(بالاترین) قیمت اولویتبندی میشوند. به عبارت دیگر در صف تقاضای خرید(فروش) سهام، اولویت با سفارشهایی است که قیمت پیشنهادی بالاتری(پایینتری) دارند. در صورتی که قیمتهای پیشنهادی خرید(فروش) در دو یا چند سفارش یکسان باشند صف تقاضا(عرضه) براساس زمان ورود سفارش خرید(فروش) به سامانه معاملات اولویتبندی میشود و سفارشی که زودتر از دیگر سفارشها وارد سامانه معاملات شده باشد از اولویت برخوردار است.

· انجام معامله:

در سامانة معاملات صف تقاضا و سفارشهای خرید در مقابل صف عرضه یا سفارشهای فروش قرار میگیرد و در صورتی که قیمت پیشنهادی خرید و قیمت پیشنهادی فروش برابر شوند، معامله بهطور خودکار توسط سیستم رایانهای انجام میشود و سفارشها از صف عرضه و تقاضا حذف میشوند.برای اطلاع بیشتر به بخش سازوکار معامله مراجعه شود.

· تسويه معاملات :

پایاپای و تسویه معاملات توسط شرکت سپردهگذاری مرکزی و سه روز بعد از انجام معامله(T + 3) صورت میگیرد. برای اطلاع بیشتر به بخش تسويه و پاياپاي مراجعه شود.

3- سازوکار معاملات :

سامانه معاملاتی بورس تهران یک سیستم کاملا مکانیزه مبتنی بر سفارش است. به عبارت دیگر سفارشهای خرید و فروش اوراق بهادار که از طرف مشتریان به کارگزار داده شده است، توسط کارگزار وارد سامانه معاملاتی می شود و بر پایه اولویت قیمت و زمان در صف خرید یا فروش قرار میگیرد. بر اساس اولویت قیمت، یک سفارش خرید(فروش) اوراق بهادار با بیشترین(کمترین) قیمت در ابتدای صف خرید(فروش) قرار میگیرد. بر اساس اولویت زمان، سفارشی که زودتر وارد سامانه معاملات شود جلوتر از سفارش هم قیمت خود قرار میگیرد.

معامله هنگامی انجام میشود که سفارشهای خرید و فروش قیمت یکسان داشته باشند، این سازوکار بسیار شبیه به معامله از طریق حراج است. چون کارگزاران میتوانند با اطلاح قیمت سفارشهای وارد شده، جای خود را در صف تغییر دهند یا با ارائه قیمتی معادل قیمت پیشنهادی از طرف کارگزار مقابل، اقدام به انجام معامله کنند.

پس از انجام معامله، اطلاعات انجام معامله برای تسویه و پایاپای به شرکت سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و کارگزار خریدار یا فروشنده ارسال میشود. اطلاعات مربوط به معاملات از جمله، قیمت، ارزش و تعداد اوراق بهادار معامله شده ، از طریق سایت بورس تهران و همچنین نمایشگرهای موجود در تالارها به اطلاع سهامداران میرسد.

بورس اوراق بهادار تهران در حال نصب نرم افزار معاملاتی جدیدی است که با عملیاتی شدن آن، سرعت انجام معامله و همچنین انتشار اطلاعات پس از معامله بهبود قابل توجهی پیدا خواهد کرد.

· دامنه نوسان روزانه

دامنه نوسان روزانه قیمت سهام در بورس تهران 2 درصد تعیین شده است و از اینرو قیمت سهام یک شرکت در یک روز حداکثر 2 درصد نسبت به قیمت پایانی روز قبل افزایش یا کاهش مییابد. دامنه نوسان قیمت مانع از نوسانات شدید قیمتها و تلاطم بازار میشود.

· تابلوها و انواع اوراق بهادار

پذیرش و معاملات اوراق بهادار در بورس تهران در قالب سه تابلو و بازار اوراق مشارکت انجام میشود:

1. تابلوی اصلی- سهام و حق تقدم شرکتهای پذیرفته شده در تابلوی اصلی

2. تابلوی فرعی- سهام و حق تقدم شرکتهای پذیرفته شده در تابلوی فرعی

3. تابلوی غیر رسمی- سهام و حق تقدم شرکتهای پذیرفته شده در تابلوی غیر رسمی

4. بازار اوراق مشارکت شرکتی و دولتی

تابلوی فرعی مکانی برای پذیرش و فعالیت شرکتهای کوچک و درحال رشد است .

شرکتهای کوچکی که توانایی برآوزده کردن شرایط پذیرش تابلوی اصلی را ندارند در این تابلو پذیرفته میشوند و به آنها فرصت داده میشود با تامین مالی و رشد فعالیتها به تابلوی اصلی ارتقاء یابند.

تابلوی غیر رسمی از سال 1385 ایجاد شده است. هدف این تابلو اعطای فرصت به شرکتهایی است که از شرایط پذیرش در تابلوی فرعی برخوردار نیستند و به همین دلیل در آستانه لغو پذیرش و اخراج از بورس قرار دارند. دوره فعالیت این تابلو که با مجوز شورای عالی بورس ایجاد شده است، موقتی است.

4- تسويه و پاياپای :

شرکت سپردهگذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه، مسوول تسویه و پایاپای معاملات اوراق بهادار و همچنین ثبت و سپردهگذاری اوراق بهادار است. پس از انجام معامله در بورس و بهطور معمول در پایان نشست معاملاتی، اطلاعات برای پایاپای اوراق و همچنین تطبیق با اطلاعات سهامداری ثبتشده در سیستم و برای اطیمنان از وجود سهامدار، صحت اطلاعات سهامداری ثبتشده (نام، مقدار سهام....)، کفایت موجودی اوراق سهامدار برای تسویه معامله و همچنین مسدود نبودن موجودی سهامدار (وثیقه، رهن و...)، به سپردهگذاری مرکزی ارسال میشود. سپرده گذاری با تعیین خالص تعهدات اعضای خود(کارگزاران) در روز دوم پس از انجام معامله یعنی T+ 2، گزارش تسویه را تهیه میکند. به عبارت دیگر در این مرحله، خالص تعهدات کارگزاران در مورد وجوه و اوراق بهادار تعیین و به آنان ابلاغ میشود.

انتقال مالکیت اوراق بهادار از فروشنده به خریدار(در مقابل انتقال وجوه از خریدار به فروشنده)، آخرین مرحله از فرآیندهای پس از انجام معامله به شمار میرود. پس از تطبیق اطلاعات و تعیین خالص تعهدات اعضاء در مرحله پایاپای اوراق(T+ 2)، اوراق بهادار در روز تسویه(T +3)، به صورت غیرفیزیکی(Book Entry) از حساب فروشنده اوراق بهادار به حساب خریدار منتقل میشود. شرکت سپردهگذاری در کنار انتقال غیر فیزیکی اوراق بهادار، اقدام به چاپ گواهی سپردهگذاری و نقل انتقال سهام، معادل سهام خریداری شده برای خریدار و مانده سهام(در صورت وجود) برای مشتری فروشنده میکند.

تسویه وجوه هم از طریق انتقال وجوه که دقیقاً معادل خالص ارزش اوراق بهادار معاملهشده است، بین حساب تسویه کارگزاری و حساب تسویه سپردهگذاری مرکزی نزد بانک تسویه انجام میشود. بانک تسویه، بانکی است که توسط سپردهگذاری مرکزی انتخاب میشود و مسوولیت نگهداری حساب نقد اعضاء و تسویه وجوه را بر عهده میگیرد. تسویه وجوه بین مشتری و کارگزار نیز از طریق کارگزار انجام میشود. به عبارت دیگر در حالت فعلی تسویه اوراق در سطح مشتری و با جابجایی اوراق بهادار در حسابهای مشتریان و تسویه وجوه در سطح کارگزارن انجام میشود و شرکت سپردهگذاری در این ارتباط با مشتریان در ارتباط نیست.

البته با نصب نرم افزار جدید سپردهگذاری و غیر کاغذی شدن کامل(Dematerialized) عملیات پس از معامله، دیگر گواهی فیزیکی برای نشان دادن مالکیت دارندگان منتشر نخواهد شد و دارایی سهامداران به صورت غیر فیزیکی در حسابشان ثبت خواهد شد.

شرکت سپردهگذاری مرکزی اوراق بهادار یک شرکت سهامی عام است که بر پایه قانون بازار اوراق بهادار تشکیل شده است و بانکها، شرکتهای کارگزاری و سازمان بورس و اوراق بهادار سهامداران اصلی آن هستند.

تسویه و پایاپای
سپردهگذاری مرکزی اوراق بهادار	سپردهگذاری
T+ 3	دوره
غیرفیزیکی	تسویه
خالص	پایاپای
در آینده	تحویل در برابر پرداخت(DVP)
در آینده	مدیریت ریسک
در آینده	قرض دادن/گرفتن اوراق بهادار

5- كارمزدها :

· کارمزد بورس :

4/1 در هزار ( 14/0 درصد) ارزش معامله تا سقف 200 میلیون ریال که 60 درصد توسط فروشنده و 40 درصد توسط خریدار پرداخت میشود.

· کارمزد سازمان :

یک در هزار (1/0 درصد) ارزش معامله تا سقف 200 میلیون ریال که 60 درصد توسط فروشنده و 40 درصد توسط خریدار پرداخت میشود.

· کارمزد شرکت سپردهگذاری( کارمزد تسويه) :

یک در ده هزار (01/0 درصد) ارزش معامله تا سقف 200 میلیون ریال که 60 درصد توسط فروشنده و 40 درصد توسط خریدار پرداخت میشود.

· ماليات نقل و انتقال :

5 در هزار (5/0 درصد) ارزش معامله که توسط فروشنده پرداخت خواهد شد. غیر از مالیات یاد شده سهامداران مالیات دیگری نخواهند پرداخت.